Πρώτα Δράση και μετά… Απολογισμός!

ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ
Το περιβάλλον μέσα στο οποίο λειτουργούν σήμερα οι επιχειρήσεις το γνωρίζουμε όλοι.
Είναι πολυσύνθετο, γεμάτο προκλήσεις και προβληματισμούς. Οι κοινωνίες και ιδιαίτερα οι καταναλωτές, έχουν αυξημένες προσδοκίες από τις επιχειρήσεις. Προσδοκίες που εστιάζονται στην ανάγκη ύπαρξης ελάχιστων κανόνων λειτουργίας και ελέγχου, στη διαφάνεια των συναλλαγών, στη μείωση των επιπτώσεων των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων στο φυσικό περιβάλλον και την κοινωνία. Υπάρχει δηλαδή μια κρίση αξιοπιστίας και αυξημένη ευαισθητοποίηση του κόσμου στον τρόπο άσκησης της επιχειρηματικής δραστηριότητας.
Από τη δική τους πλευρά, οι επιχειρήσεις, ανταποκρινόμενες σε αυτούς τους προβληματισμούς και προσδοκίες εντάσσουν στις επιχειρηματικές τους στρατηγικές δράσεις εταιρικής κοινωνικής ευθύνης. Δράσεις που δείχνουν την ενεργή συνεισφορά και συμμετοχή τους στην αντιμετώπιση των διάφορων προκλήσεων που απασχολούν την κοινωνία και που απευθύνονται σε ένα μεγάλο φάσμα ενδιαφερόμενων μερών, τόσο στο εσωτερικό τους όσο και στο εξωτερικό τους περιβάλλον.

Η ΑΝΑΓΚΗ
Αρκεί όμως η εφαρμογή και μόνο κάποιων δράσεων ΕΚΕ;

Από έρευνες που έγιναν τόσο στην Ευρώπη όσο και στην Ελλάδα, προέκυψε ότι όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη θέλουν να γνωρίζουν τα προγράμματα και τις ενέργειες ΕΚΕ που εφαρμόζουν οι επιχειρήσεις. Υπάρχει δηλαδή ανάγκη για μεγαλύτερη διαφάνεια και περισσότερη πληροφόρηση και ένα από τα μέσα επικοινωνίας είναι και οι κοινωνικοί απολογισμοί.
Ιδιαίτερα έρευνα που έκανε το Δίκτυό μας στην Ελλάδα πριν μερικά χρόνια έδειξε ότι η καταξίωση των ενεργειών ΕΚΕ στη συνείδηση των καταναλωτών και η υποστήριξή τους σε αυτές μπορούν να ενισχυθούν μεταξύ άλλων προϋποθέσεων και από το κατά πόσο ο κοινωνικός απολογισμός μιας επιχείρησης διαχέεται σε όλη την κοινωνία.
Έχουμε δηλαδή δύο δεδομένα. Το ένα είναι η ανάγκη δημοσιοποίησης των δράσεων και το δεύτερο η ευρεία διάχυσή τους αλλά με τις προϋποθέσεις που θα αναφέρω πιο κάτω.

Η ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ
Από αυτά και μόνο τα δεδομένα γίνεται επομένως κατανοητό ότι οι κοινωνικοί απολογισμοί έγιναν βασικό και χρήσιμο εργαλείο στα χέρια των επιχειρήσεων για ενημέρωση όλων των ενδιαφερομένων μερών σχετικά με τις δράσεις που εφαρμόζουν και η εξέλιξη της δημοσιοποίησής τους είναι συνδεδεμένη με την εξέλιξη της ίδιας της έννοιας και της ιδέας της Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης.
Και εδώ προκύπτουν δύο επιπλέον προαπαιτούμενα.
Ναι, είναι χρήσιμο να δημοσιεύουμε κοινωνικούς απολογισμούς αλλά με ποιον τρόπο;

ΕΙΛΙΚΡΙΝΕΙΑ
Ο πρώτος είναι η ειλικρίνεια. Είναι κατανοητό ότι οι επιχειρήσεις οφείλουν μέσω των απολογισμών τους να ικανοποιούν την ανάγκη για περισσότερη πληροφόρηση αλλά με μεγαλύτερη διαφάνεια και ειλικρίνεια. «H γυναίκα του Καίσαρα δεν πρέπει μόνον να φαίνεται τίμια αλλά και να είναι». Είναι σαφές επομένως ότι η διασφάλιση και των δύο -της διαφάνειας και της ειλικρίνειας- είναι προαπαιτούμενο στη σύνταξη ενός απολογισμού.

ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ
Ο δεύτερος είναι η κατανόηση του περιεχομένου από όλους. Όπως ανέφερα και πιο πάνω απαίτηση για περισσότερη πληροφόρηση έχουν όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη. Είναι όμως αυτό που γίνεται στην πραγματικότητα; Μελέτες πιστοποιούν ότι στις περισσότερες περιπτώσεις το αναγνωστικό κοινό αυτών των απολογισμών είναι οι ειδικοί αναλυτές και σύμβουλοι. Αυτό όμως είναι εκείνο που θέλουμε; Αυτό είναι εκείνο που θέλουν οι κοινωνίες; Ασφαλώς και όχι. Για αυτό θέλω να υπογραμμίσω για άλλη μια φορά ότι η απαίτηση για ενημέρωση όλων των ενδιαφερομένων ομάδων πρέπει να είναι σεβαστή και να οδηγεί στην κατεύθυνση της σύνταξης απολογισμών με τρόπο που να είναι κατανοητοί από όλους. Πρέπει δηλαδή να αποφύγουμε τον κίνδυνο διαλόγου μεταξύ ειδικών, σε μια γλώσσα που μόνο αυτοί κατανοούν. Με την κατανόηση του περιεχομένου των απολογισμών από όλους προσδίδεται και μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία στις επιχειρήσεις.

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ
Και έρχομαι στο ίσως πιο σημαντικό κομμάτι της δημοσιοποίησης κοινωνικών απολογισμών. Την αξιολόγηση ή πιστοποίησή τους. Δύσκολο θέμα που κατά τη γνώμη μου απασχολεί τόσο τις ίδιες τις επιχειρήσεις όσο και τα υπόλοιπα ενδιαφερόμενα μέρη (κοινωνία, μη κυβερνητικές οργανώσεις, ακαδημαϊκούς κ.λπ.) χωρίς να έχει βρει ακόμη λύση αποδεκτή από όλους.
Όπως ανέφερα και πιο πάνω οι απολογισμοί είναι ένα σύστημα υπεύθυνης, συστηματικής, τεκμηριωμένης και αξιόπιστης αναφοράς των σχετικών δραστηριοτήτων. Αυτό πρέπει να γίνεται διαχρονικά ώστε να είναι εφικτή η μέτρηση των αποτελεσμάτων. Με στόχο την επιβεβαίωση των πληροφοριών αλλά και τη σύγκρισή τους μεταξύ ομοειδών επιχειρήσεων έχουν αναπτυχθεί διάφορα πρότυπα αυτο-αξιολόγησης (GRI, AA1000 και άλλα) όπως και η εξειδίκευση κάποιων εταιρειών συμβούλων στην πιστοποίηση της αλήθειας των αναγραφόμενων.
Όμως, η συνολική αξιολόγηση επιχειρήσεων είναι δύσκολη υπόθεση και τούτο λόγω του τεράστιου εύρους των δραστηριοτήτων εταιρικής κοινωνικής ευθύνης που εφαρμόζουν επιχειρήσεις που ανήκουν σε διαφορετικούς κλάδους, έχουν διαφορετική κουλτούρα, λειτουργούν σε διαφορετικά κοινωνικά και φυσικά περιβάλλοντα.
Αυτό βέβαια σε καμία περίπτωση δεν υποβαθμίζει την αναγκαιότητα και χρησιμότητα των κοινωνικών απολογισμών.
Πρέπει να υπογραμμιστεί ότι για να υπάρξει «Απολογισμός» πρέπει προηγουμένως να υπάρξει «Έργο». Η μέτρηση, η συστηματικότητα και η υπεύθυνη καταγραφή και δημοσίευση των στοιχείων είναι ένας σημαντικός παράγοντας σε όλη τη διαδικασία προώθησης και εφαρμογής των αρχών της ΕΚΕ, όμως δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η ουσία της ΕΚΕ είναι το περιβάλλον, οι άνθρωποί μας και οι κοινότητες μέσα στις οποίες λειτουργούμε. Αυτό είναι το κύριο έργο που πρέπει να επιτελούν οι επιχειρήσεις και στη συνέχεια να προχωρούν στον απολογισμό του.

* Ο Δημήτρης Παπαδόπουλος είναι Διευθυντής του Ελληνικού Δικτύου για την ΕΚΕ.