10 φρέσκες ιδέες οι οποίες πιστεύουμε ότι μπορούν να κάνουν τον κόσμο μας καλύτερο!

Όταν μια ιδέα έχει την υποστήριξη της επιχειρηματικής κοινότητας, η αλλαγή μπορεί να έρθει γρήγορα. Κάθε χρόνο το Harvard Business Review σε συνεργασία με το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ παρουσιάζει 10 φρέσκες ιδέες, οι οποίες πιστεύουμε ότι μπορούν να κάνουν τον κόσμο μας καλύτερο. Καλύπτοντας ευρύ φάσμα θεμάτων, από την αύξηση της παραγωγικότητας μέχρι την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη και την παραβίαση των κανόνων, οι ιδέες που παρουσιάζονται στις επόμενες σελίδες θα μπορούσαν να πάνε πολύ μακριά, αν βρεθούν αρκετοί άνθρωποι να τις αγκαλιάσουν. Εσείς ποιες θα υποστηρίξετε;

Από τα Εργαστήρια στην Αγορά Αίροντας τα εμπόδια στη χορήγηση αδειών χρήσης τεχνολογιών
Των Robert E. Litan και Lesa Mitchell*

Το Πρόβλημα

Οι ερευνητές των πανεπιστημίων καθημερινά παράγουν ριζοσπαστικές τεχνολογίες, οι οποίες, αν αξιοποιηθούν εμπορικά, έχουν τη δύναμη να διατηρήσουν την οικονομία σε τροχιά ανάπτυξης. Καθώς η έρευνά τους χρηματοδοτείται σε μεγάλο βαθμό από το κράτος (μεγάλο μέρος των 150 δισ. δολαρίων του προϋπολογισμού των ΗΠΑ για Έρευνα & Ανάπτυξη διοχετεύεται μέσω πανεπιστημίων), επιβάλλεται αυτές οι καινοτομίες να βρίσκουν το δρόμο τους προς την αγορά ώστε να επωφελείται το σύνολο της κοινωνίας. Όμως, το σημερινό σύστημα δεν είναι το βέλτιστο: Πολλές από τις καινοτομίες που αναπτύσσονται στα πανεπιστήμια θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν εμπορικά σε σημαντικά λιγότερο χρόνο απ' ό,τι σήμερα. Η ειρωνεία είναι ότι το πρόβλημα επικεντρώνεται στους ίδιους τους φορείς που δημιουργήθηκαν για να διευκολύνουν την εμπορική αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών. Περίπου πριν από 30 χρόνια το Κογκρέσο έδωσε ένα σημαντικό κίνητρο στα πανεπιστήμια για να προσανατολιστούν στην εμπορική αξιοποίηση των καινοτομιών, η ανάπτυξη των οποίων χρηματοδοτείται από το κράτος. Με το νόμο «Bayh-Dole» χορήγησε στα πανεπιστήμια τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας επί των αποτελεσμάτων των ερευνών τους. Αυτό το δώρο σε ελάχιστο χρόνο έφερε καρπούς: Ουσιαστικά όλα τα ερευνητικά πανεπιστήμια των ΗΠΑ δημιούργησαν Γραφείο Χορήγησης Αδειών Χρήσης Τεχνολογιών (Technology Licensing Office - TLO) για να οργανώσουν την εμπορική αξιοποίηση των ανακαλύψεών τους και να αυξήσουν τα έσοδά τους. Οι ερευνητές των πανεπιστημίων είναι υποχρεωμένοι να καταθέτουν τις εφευρέσεις τους σε αυτά τα γραφεία και μέσω αυτών να αναζητούν τους υποψήφιους ενδιαφερόμενους.

Ωστόσο, όπως ο μαθητής που θα μπορούσε να παίρνει 10 σε όλα τα μαθήματα, αλλά ο βαθμός που συνήθως φέρνει στο σπίτι είναι 7, έτσι και τα Γραφεία Χορήγησης Αδειών Χρήσης Τεχνολογιών δε λειτουργούν όσο αποτελεσματικά θα έπρεπε. Για παράδειγμα, αν και η χρηματοδότηση από το Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια (σήμερα ανέρχεται σε περίπου 30 δισ. δολάρια), το παραγόμενο έργο, βάσει του αριθμού των νέων φαρμάκων που έχουν εγκριθεί από τον Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA), ακολουθεί πτωτική πορεία. Καθώς το Υπουργείο Ενέργειας ετοιμάζεται να δαπανήσει δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια σε Έρευνα & Ανάπτυξη για την αντικατάσταση των ορυκτών καυσίμων με εναλλακτικές πηγές ενέργειας, είναι σημαντικό να μην επαναληφθεί το ίδιο μοτίβο. Στην αρχή η ιδέα της δημιουργίας των γραφείων TLO μπορεί να μην ήταν κακή για τα πανεπιστήμια. Εξασφάλισαν οργανωτικά πλεονεκτήματα και οικονομία κλίμακας. Όμως, το μονοπωλιακό μοντέλο εξελίχθηκε με τον καιρό σε σημαντικό εμπόδιο. Οι εφευρετικοί ερευνητές είναι όμηροι του γραφείου TLO του πανεπιστημίου τους ανεξάρτητα από την αποτελεσματικότητα ή τη δικτύωσή του. Επιπλέον, καθώς πολλά από τα γραφεία δε διαθέτουν επαρκές προσωπικό, οι Καθηγητές είναι υποχρεωμένοι να περιμένουν στην ουρά μέχρι να δοθεί η δέουσα προσοχή στις εφευρέσεις τους.

Η Ριζοσπαστική Ιδέα

Γιατί λοιπόν να μην απελευθερώσουμε την αγορά των αδειών χρήσης των τεχνολογικών ανακαλύψεων; Ας επιτρέψουμε σε κάθε εφευρέτη-καθηγητή να επιλέξει ο ίδιος το γραφείο που θα τον αντιπροσωπεύσει -είτε συνδέεται με το πανεπιστήμιο είτε όχι-, όπως οποιοσδήποτε μπορεί να επιλέξει το δικηγόρο του. Είναι ιδιαίτερα απλό, καθώς το μόνο που απαιτείται είναι η τροποποίηση του νόμου «Bayh-Dole». (Ίσως ο Οργανισμός Μικρών Επιχειρήσεων θα πρέπει να τροποποιήσει και το δικό του κανονιστικό πλαίσιο.) Ειδικότερα, τα κρατικά ερευνητικά κονδύλια πρέπει να χορηγούνται με μία προϋπόθεση: Τα πανεπιστήμια που επιχορηγούνται πρέπει να επιτρέπουν στους Καθηγητές τους να επιλέγουν μόνοι τους το γραφείο χορήγησης αδειών χρήσης που θα τους αντιπροσωπεύει.

Η Προοπτική

Η απελευθέρωση της αγοράς χορήγησης αδειών χρήσης δε θα διαταράξει ούτε το νομικό καθεστώς της εφεύρεσης ούτε τον τρόπο που τα δικαιώματα ή οι αμοιβές μοιράζονται μεταξύ του Καθηγητή και του πανεπιστημίου (ζήτημα το οποίο ρυθμίζεται από τη σύμβαση εργασίας των Καθηγητών). Όμως, όπως και σε άλλες ελεύθερες αγορές, θα επιταχύνει σημαντικά την εμπορική αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών και οι τελικοί καταναλωτές -στις ΗΠΑ και σε όλο τον κόσμο- θα απολαύσουν τα οφέλη τους πολύ πιο σύντομα. Η απελευθέρωση της αγοράς πιθανότατα θα αναγκάσει τα γραφεία TLO των πανεπιστημίων είτε να εξειδικευτούν είτε να στραφούν σε εξωτερικά γραφεία με την κατάλληλη εμπειρία και γνώση. Κάποια πανεπιστήμια θα μπορούσαν ακόμη και να διακόψουν τη λειτουργία του γραφείου TLO, όμως να συνεχίσουν να έχουν έσοδα από τη χορήγηση αδειών χρήσης. Ας μην τιμωρούμε τους Καθηγητές και τις ανακαλύψεις τους ούτε και τα πανεπιστήμια στα οποία εργάζονται. Ακόμη σημαντικότερο, ας μην αφήνουμε τον κόσμο να περιμένει νέα προϊόντα και υπηρεσίες -που μπορούν ακόμη και να σώσουν ζωές- τη στιγμή που πολύτιμες ιδέες μαραζώνουν στα γραφεία των πανεπιστημίων.

* Ο Robert E. Litan είναι Αντιπρόεδρος του Τμήματος Έρευνας και Πολιτικής και η Lisa Mitchell Αντιπρόεδρος του Τμήματος Καινοτομιών του Ιδρύματος Kauffman στο Κάνσας Σίτι του Μισούρι.

Παραβιάζοντας τους Κανόνες
Μάθετε να αντιμετωπίζετε θετικά αυτούς  που παραβιάζουν καλοπροαίρετα τους κανόνες στο χώρο εργασίας
Των Bill Jensen και Josh Klein*

Το Πρόβλημα

Όταν ένας δωδεκάχρονος μπορεί να συγκεντρώσει πληροφορίες ταχύτερα, μπορεί να τις επεξεργαστεί αποτελεσματικότερα, μπορεί να προσφύγει σε περισσότερους ειδικούς και να εξασφαλίσει εθελοντική καθοδήγηση από καλύτερες πηγές απ' ό,τι εσείς στη δουλειά σας, πώς μπορείτε να υποκρίνεστε ότι είστε ανταγωνιστικός; Όταν τα εργαλεία του προσωπικού σας κινητού τηλεφώνου σας δίνουν περισσότερες δυνατότητες από αυτά που παρέχει ή εγκρίνει η εταιρεία στην οποία εργάζεστε για να υλοποιήσετε τα projects σας, πώς θα γλιτώσετε από τις καταστροφικές δυνάμεις της αγοράς; Δεν μπορείτε.

Τα εργαλεία που χρησιμοποιούμε στην προσωπική μας ζωή έχουν κάνει τεράστιο άλμα σε σύγκριση με αυτά που χρησιμοποιούμε στη δουλειά μας. Η επίμονη προσκόλληση των επιχειρήσεων στη γραφειοκρατία, στις διαδικασίες και στην ήδη εγκατεστημένη τεχνολογία δε συμβαδίζει καθόλου με αυτά που χρειάζονται οι εργαζόμενοι για να αξιοποιήσουν πλήρως τις δυνατότητές τους.

Η Ριζοσπαστική Ιδέα

Τι μπορείτε να κάνετε; Χρησιμοποιήστε δικά σας εργαλεία στη δουλειά και συνεργαστείτε και με άλλους ανθρώπους του κύκλου σας που ενδιαφέρονται να σας μιμηθούν. Για να πετύχουν τους στόχους τους, οι υπάλληλοι-χάκερ ακολουθούν αντισυμβατικές μεθόδους. Η παραβίαση των κανόνων είναι καλοπροαίρετη και γίνεται για το καλό όλων. Και από τη στιγμή που υπάλληλοι της πρώτης γραμμής και μάνατζερ μέσου επιπέδου δοκιμάζουν να παρακάμψουν τους κανόνες -και ανακαλύπτουν ότι η παραγωγικότητά τους δεκαπλασιάζεται- δεν υπάρχει δρόμος επιστροφής. Ο Ρίτσαρντ είναι ένας καλοπροαίρετος υπάλληλος-χάκερ. Εργάζεται για μία από αυτές τις τράπεζες που έκαναν τόσο καλά τη δουλειά τους, ώστε το 2008 καταλήξαμε στη μεγαλύτερη χρηματοοικονομική κρίση που είδαμε μετά τη Μεγάλη Ύφεση. Καθώς αποκαλυπτόταν το μέγεθος της κρίσης, τα ανώτερα στελέχη της τράπεζας ζητούσαν επιτακτικά: «Αναφορές! Το βασίλειό μας για περισσότερες αναφορές!». Το πρόβλημα ήταν ότι αυτό που πραγματικά χρειάζονταν -χρήσιμες και ουσιαστικές αναλύσεις- δεν μπορούσε να παραχθεί εύκολα με το λογισμικό που χρησιμοποιούσε η τράπεζα. Ο καημένος ο Ρίτσαρντ. Τι έπρεπε να κάνει; Να δουλεύει 29 ώρες την ημέρα, 10 ημέρες την εβδομάδα για να συντάξει με το χέρι αυτές τις αναφορές και τις τόσο αναγκαίες αναλύσεις; Με κανέναν τρόπο! Παραβίασε το σύστημα. Έπεισε έναν προμηθευτή λογισμικού, εξασφάλισε έναν κωδικό, μπήκε στη βάση δεδομένων της τράπεζας και άρχισε να δημιουργεί αναφορές για τα ανώτερα στελέχη που ήταν αδύνατο να δημιουργηθούν στο παρελθόν. Το σίγουρο είναι ότι αν οι ελεγκτές και οι άνθρωποι της ασφάλειας ΙΤ ήξεραν ότι ο Ρίτσαρντ είχε παραβιάσει το σύστημα, θα εξοργίζονταν. Όμως, από τότε ο Ρίτσαρντ έγινε απίστευτα παραγωγικός και τώρα όλοι στην εταιρεία ζητούν τη βοήθειά του. Για τα ανώτερα στελέχη είναι ο ήρωάς τους. Αν ήξεραν όμως το μυστικό του... Όπως λέει ο Ρίτσαρντ, «Η πίεση από τη Διοίκηση εκτονώθηκε και εμείς μπορούμε να ασχοληθούμε με τους πελάτες μας». Δεν είναι ο μόνος που πιστεύει ότι πρέπει να πάρει τα πράγματα στα χέρια του για να μπορέσει να κάνει τη δουλειά του και να προσφέρει στην εταιρεία. Πολλοί εργαζόμενοι καταλήγουν στο ίδιο συμπέρασμα. Η ψευδαίσθηση του εταιρικού ελέγχου θρυμματίζεται στο όνομα της αυξημένης προσωπικής παραγωγικότητας.

Η Προοπτική

Η παραβίαση των κανόνων δεν είναι κάτι καινούργιο. Αυτό που είναι καινούργιο είναι ότι οι μέθοδοι δημοσιοποιούνται και δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα για να το σταματήσετε. Τα blogs λένε στους υπαλλήλους σας πώς να παρακάμψουν τις διαδικασίες. Στα φόρουμ δίνουν οδηγίες για το πώς να παραβιάσουν τα συστήματα ασφαλείας του λογισμικού. Επιχειρηματίες αναπτύσσουν εφαρμογές ώστε οι υπάλληλοί σας να τρέξουν τα δικά τους εργαλεία και διαδικασίες αντί για τα εταιρικά.  Υπάρχει μόνο μία επιτυχημένη στρατηγική: Αν δεν μπορείς να τους νικήσεις, συμμάχησε μαζί τους. Αλλάξτε την προσέγγιση της εταιρείας σας και προσπαθήστε να αξιοποιήσετε αυτά που γνωρίζουν οι υπάλληλοί σας. Βλέπουμε μάνατζερ τεράστιων εταιρειών, όπως της Google, της Nokia ή της Best Buy, να αγκαλιάζουν πράγματα που οι καλοπροαίρετοι «χάκερ» θα επιδίωκαν με ή χωρίς την έγκριση των εταιρειών τους: μεγαλύτερος έλεγχος των εργαλείων και των διαδικασιών από τους εργαζόμενους, αυξημένη διαφάνεια και αξιοκρατία. Καθώς ακόμη και η ανώτερη διοίκηση αρχίζει να νιώθει το πρόβλημα των ξεπερασμένων εργαλείων και των αρτηριοσκληρωτικών δομών, αυτό που κάποτε προσπαθούσαμε να κρατήσουμε μακριά είναι σήμερα το νέο επιθυμητό.

* Ο Bill Jensen είναι Πρόεδρος και CEO της Jensen Group, μίας εταιρείας συμβούλων στο Μόρισταουν του Νιου Τζέρσι. Ο Josh Klein είναι χάκερ και Σύμβουλος Ασφαλείας και ζει στη Νέα Υόρκη. Αυτή την περίοδο συνεργάζονται για τη συγγραφή ενός βιβλίου με τίτλο «Hacking Work».

Εντοπίζοντας Έγκαιρα τις Φούσκες
Έχουμε τα εργαλεία για να σημάνουμε έγκαιρα συναγερμό
Του Sendhil Mullainathan*

Το Πρόβλημα

Ο Γουίλ Ρότζερς έδινε μια σοφή συμβουλή στους υποψήφιους επενδυτές: Αγοράστε μια καλή μετοχή, κρατήστε τη μέχρι να ανέβει η τιμή της και μετά πουλήστε την. Αν δεν ανέβει, μην την αγοράζετε. Οι συμβουλές που ακούμε σήμερα σχετικά με τις φούσκες είναι λίγο πολύ το ίδιο χρήσιμες: Αν σκάσει, ήταν φούσκα. Αυτή η εκ των υστέρων ανάλυση μπορεί να είναι χρήσιμη για τους ιστορικούς, αλλά δε βοηθάει να περιορίσουμε τις παράπλευρες ζημιές που προκαλούνται από, για παράδειγμα, μια ξαφνική κατάρρευση των τιμών των ακινήτων.

Ένα σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης θα ήταν περισσότερο χρήσιμο. Κατ' αρχάς, θα άλλαζε τον τρόπο που οι ρυθμιστικές αρχές προσεγγίζουν την ασφάλεια και την αξιοπιστία των χρηματοοικονομικών οργανισμών. Για να διασφαλίσουν τη φερεγγυότητα ενός χρηματοοικονομικού οργανισμού, οι κανονιστικές αρχές πρέπει να αποτιμήσουν την αξία των στοιχείων βάσει του κινδύνου που εμπεριέχουν. Σύμφωνα με το ισχύον κανονιστικό πλαίσιο της Βασιλείας, ο υπολογισμός γίνεται με βάση την τιμή στην οποία αποτιμά τον κίνδυνο η αγορά. Η προσέγγιση αυτή έχει καταστροφικές συνέπειες σε περιπτώσεις φούσκας, όταν σχεδόν εξ ορισμού η αγορά υποτιμά σημαντικά τον κίνδυνο μείωσης της αξίας. Ένα χρηματοοικονομικό ίδρυμα που τον Ιανουάριο του 2007 κατείχε στο χαρτοφυλάκιό του ενυπόθηκους τίτλους αξίας 50 εκατ. δολαρίων ήταν πολύ περισσότερο εκτεθειμένο -και λιγότερο φερέγγυο- απ' ό,τι έδειχναν οι χρηματιστηριακές τιμές. Αν διαθέταμε ένα αξιόπιστο σύστημα μέτρησης για να αναγνωρίσουμε την ύπαρξη φούσκας σε μια κατηγορία στοιχείων, οι ρυθμιστικές αρχές θα μπορούσαν να αμβλύνουν τον κίνδυνο. Θα μπορούσαν να αποτιμήσουν την παρούσα αξία των στοιχείων περισσότερο επιθετικά και να αναλύσουν τη συνολική έκθεση ενός ισολογισμού στην επαπειλούμενη φούσκα.

Η Ριζοσπαστική Ιδέα

Στην Ideas42 -ένα ερευνητικό εργαστήριο συμπεριφοριστικών οικονομικών (behavioral economics) του οποίου είμαι ένας από τους Διευθυντές- δεχτήκαμε την πρόκληση δημιουργίας ενός συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης. Στο ερώτημα «Θα μπορούσε μία ειδική επιτροπή που έργο της θα είναι να παρακολουθεί τις φούσκες, όπως η επιτροπή που καταγράφει τους κύκλους ύφεσης για την Εθνική Υπηρεσία Οικονομικών Ερευνών, να χρησιμοποιήσει τις έρευνες στον τομέα των συμπεριφοριστικών οικονομικών για να εντοπίσει φούσκες εν τη γενέσει τους;» η απάντηση φαίνεται να είναι ένα επιφυλακτικό «ναι».

Πρέπει να κατανοήσετε ότι στόχος μας δεν είναι να μπορούμε να προβλέψουμε πότε θα σκάσει μια φούσκα. Πιθανότατα κάτι τέτοιο δε θα είναι ποτέ εφικτό. Ωστόσο, και όσον αφορά το δημόσιο συμφέρον, δεν είναι απαραίτητο. Για να μπορέσουμε να ελέγξουμε τους κινδύνους, το μόνο που χρειάζεται είναι να συνειδητοποιούμε πότε βρισκόμαστε σε κίνδυνο

- στόχος που μπορεί να επιτευχθεί ευκολότερα. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο πρέπει να δημιουργηθεί μια τέτοια επιτροπή. (Η ίδια η αγορά ενδιαφέρεται περισσότερο για το χρόνο στον οποίο θα σκάσει μια φούσκα. Οποιοσδήποτε έξυπνος «παίκτης» θα προτιμούσε να ακολουθήσει τη φούσκα για κάποιο διάστημα, παρά να κινηθεί κόντρα στο ρεύμα

- μπορεί να κερδίσει μια περιουσία αν ακολουθήσει τη φούσκα και πουλήσει ακριβώς πριν σκάσει.) Πώς θα μπορούσε να αντιληφθεί η επιτροπή την ύπαρξη μιας φούσκας; Τα συμπεριφοριστικά οικονομικά μας δίνουν τη δυνατότητα να εντοπίσουμε ενδείξεις. Γνωρίζουμε ότι όταν οι αγορές λειτουργούν σωστά, αυτό οφείλεται στο ότι ενοποιούν εντελώς ανόμοιες εκτιμήσεις της αξίας των στοιχείων και τις ενσωματώνουν σε μια μοναδική τιμή. Όταν οι αγορές δε λειτουργούν σωστά, όπως συμβαίνει όταν δημιουργούνται φούσκες, αυτό παύει να ισχύει. Αφού οι τιμές έχουν ακολουθήσει ανοδική πορεία για παρατεταμένη χρονική περίοδο, οι παίκτες που προβλέπουν πτώση των τιμών έχουν πουλήσει όλους τους τίτλους τους κι έτσι η πτωτική πίεση που ασκούν στις τιμές περιορίζεται. Αν πιστεύουν ότι οι μετοχές είναι υπερτιμημένες και πρόκειται να πέσουν, πρέπει να στοιχηματίσουν εναντίον τους με ακριβότερους (και ως εκ τούτου λιγότερο δραστικούς τρόπους), όπως με ακάλυπτες προθεσμιακές πωλήσεις (short selling).  Αυτό μας υποδεικνύει έναν τρόπο για να εντοπίζουμε τις προειδοποιητικές ενδείξεις. Παρατηρώντας την κατάσταση στην οποία βρίσκονται οι ακάλυπτες πωλήσεις χρεογράφων (short interest), τη ζήτηση για put options και τις συναλλαγές σε διάφορα παράγωγα, η επιτροπή θα μπορούσε να αναπτύξει τεχνικές μέτρησης των τάσεων που εκπροσωπούν αυτοί που κινούνται αντίθετα. Το γεγονός ότι η επιτροπή λαμβάνει υπόψη της αυτούς τους παράγοντες δε σημαίνει αναγκαστικά ότι αντιτίθεται στο ρεύμα. Μια τέτοια επιτροπή δε χρειάζεται να τηρεί παθητική στάση. Αν υποπτευόταν την ύπαρξη φούσκας σε μια αγορά, θα μπορούσε επιλεκτικά να προτείνει την εισαγωγή παραγώγων που θα εστιάζουν ειδικά στην αντιμετώπιση του συγκεκριμένου κινδύνου. Ας δούμε το παράδειγμα ενός μακροπρόθεσμου put option που είναι σχεδιασμένο να πληρώσει μόνο στην περίπτωση σημαντικής πτώσης των τιμών. Η αγοραία τιμή αυτού του τίτλου θα βοηθούσε τις ρυθμιστικές αρχές να αποφασίσουν πώς να αντιμετωπίσουν αυτή την κατηγορία στοιχείων. Φυσικά, οι δραστηριότητες της επιτροπής θα μπορούσαν να συμβάλλουν ώστε μια φούσκα να σκάσει στα αρχικά της στάδια, αλλά δε χρειάζεται να είναι αυτός ο κύριος στόχος της. Θα πρέπει να είμαστε ικανοποιημένοι αν η επιτροπή ελαχιστοποιούσε το κοινωνικό κόστος που συνεπάγεται το σκάσιμο της φούσκας.

Η Προοπτική

Η μετάφραση αυτών των ακατέργαστων στοιχείων σε συγκεκριμένη μεθοδολογία θα χρειαστεί δουλειά. Απαιτείται προσεκτική έρευνα. Πρέπει να συγκεντρωθούν ποικίλες τεχνικές μετρήσεις για να προσδιοριστούν ποσοτικά οι επιλογές των επενδυτών που κινούνται αντίθετα προς το ρεύμα. Οι μετρήσεις αυτές πρέπει να ενσωματωθούν με τους παραδοσιακούς δείκτες βασικής αξίας, όπως οι δείκτες τιμής προς κέρδη (Ρ/Ε). Θα πρέπει επίσης να διερευνηθούν νέοι συναισθηματικοί δείκτες καταναλωτή, που θα στηρίζονται στην ψυχολογία του καταναλωτή. Όλα αυτά πρέπει να συγκριθούν με ιστορικά δεδομένα. Τουλάχιστον σε αυτόν τον τομέα είμαστε τυχεροί. Δεν υπάρχει έλλειψη ιστορικών δεδομένων. Αναρίθμητες κατηγορίες στοιχείων σε όλο τον κόσμο έχουν περάσει φάσεις οι οποίες εκ των υστέρων διαπιστώθηκε ότι ήταν προφανώς φούσκες. Τα βήματα που έχουμε περιγράψει παραπάνω παρουσιάζουν πολλές τεχνικές προκλήσεις, όχι όμως και ανυπέρβλητες αν καταβληθεί συντονισμένη προσπάθεια.

Δεν μπορούμε να αποτρέψουμε τους σεισμούς ή τους τυφώνες, όμως οι μηχανικοί έχουν βρει τρόπους για να ελαχιστοποιήσουν τις ζημιές που προκαλούν. Αντίστοιχα, οι φούσκες θα συνεχίσουν να δημιουργούνται και να σκάνε, όμως με την κατάλληλη έρευνα και με γνώμονα το κοινό καλό μπορούμε να αναπτύξουμε εργαλεία που θα περιορίζουν τις επιπτώσεις τους.

* Ο Sendhil Mullainathan είναι Καθηγητής Οικονομικών στο Harvard και ένας από τους ιδρυτές της Ideas42.

Δημιουργώντας Περισσότερα Χονγκ Κονγκ
Πώς οι διοικητικά αυτόνομες πόλεις μπορούν να αλλάξουν τους κανόνες για ασθενείς οικονομίες
Του Paul Romer*

Το Πρόβλημα

Γνωρίζοντας πόσο δύσκολο είναι να μεταμορφώσεις έναν οργανισμό που απεχθάνεται την αλλαγή, ορισμένες φορές οι μάνατζερ δημιουργούν ένα αυτόνομο τμήμα στην εταιρεία στο οποίο οι οραματιστές μπορούν να εφαρμόσουν τις ιδέες τους και να αναπτύξουν κάτι νέο.

Ο ηγέτης που δημιουργεί ένα επιτυχημένο αυτόνομο τμήμα αλλάζει την εταιρεία με το παράδειγμα και όχι με τα λόγια. Μια ενδιαφέρουσα περίπτωση είναι η εταιρεία Target: Ξεκίνησε σαν ένα κατάστημα της Dayton-Hudson και τελικά έφτασε να δώσει νέα ταυτότητα σε όλη την εταιρεία.

Η μεταμόρφωση μιας χώρας είναι ακόμη δυσκολότερη, όμως οι δραματικές μεταρρυθμίσεις στην Κίνα αποδεικνύουν ότι είναι εφικτή. Όταν οι ηγέτες της Κίνας ξεκίνησαν τη διαδικασία μεταρρύθμισης της χώρας στα τέλη της δεκαετίας του 1970, είχαν στα χέρια τους ένα πολύτιμο στοιχείο: Τα ιστορικά γεγονότα είχαν κάνει το Χονγκ Κονγκ το ανεξάρτητο εργαστήριο για τη μελέτη των πολιτικών και θεσμικών μεταρρυθμίσεων της Κίνας. Η Βρετανική Κυβέρνηση είχε θεσπίσει κανόνες που έκαναν την πόλη βιώσιμη και επέτρεψαν την άνθιση της οικονομίας της αγοράς. Μετά το Β′ Παγκόσμιο πόλεμο ήταν η πόλη όπου εκατομμύρια Κινέζοι μπορούσαν να βρουν δουλειά -από το να ράβουν πουκάμισα, για παράδειγμα, ή να φτιάχνουν παιχνίδια- και άρχισαν να συσσωρεύουν πλούτο, δεξιότητες, να αποκτούν συνήθειες και αξίες που συντηρούν την ποιότητα ζωής σε μια πόλη που διοικείται σωστά. Η επιτυχία του Χονγκ Κονγκ έδειξε στον Ντενγκ Ξιάο Πινγκ και σε άλλους Κινέζους ηγέτες πώς να φέρουν την αστικοποίηση, την αγορά και τις ξένες άμεσες επενδύσεις στην ενδοχώρα.

Ενεργώντας συνετά, οι ηγέτες της Κίνας δεν υποχρέωσαν όλους τους πολίτες να ακολουθήσουν τους κανόνες της αγοράς. Ξεκίνησαν με ειδικές οικονομικές ζώνες στις οποίες μπορούσαν να εγκατασταθούν ελεύθερα οι ξένες εταιρείες και να εργαστούν οι Κινέζοι εργάτες. Η επιτυχία αυτών των οικονομικών ζωνών ήταν εντυπωσιακή και η Κινεζική Κυβέρνηση επιτάχυνε το ρυθμό της αστικοποίησης και των οικονομικών μεταρρυθμίσεων. Το αποτέλεσμα είναι ότι η ποιότητα ζωής έχει βελτιωθεί δραματικά για έναν τεράστιο αριθμό ανθρώπων. Το Χονγκ Κονγκ αποτέλεσε το μοντέλο που έδειξε τη δύναμη της αγοράς και τις προοπτικές των ειδικών οικονομικών ζωνών. Θεσπίζοντας το ειδικό διοικητικό καθεστώς του Χονγκ Κονγκ, η Βρετανία, χωρίς να το επιδιώξει, ίσως συνέβαλε στην καταπολέμηση της παγκόσμιας φτώχειας περισσότερο από όλα τα προγράμματα βοήθειας του προηγούμενου αιώνα.

Η Ριζοσπαστική Ιδέα

Σήμερα πολλές χώρες είναι εγκλωβισμένες σε νομοθετικά πλαίσια που επιβραδύνουν την εισροή τεχνολογιών, αποτρέπουν την επιτυχημένη αστικοποίηση και καταστέλλουν τις προσωπικές φιλοδοξίες. Χρειάζονται νέους κανόνες που θα επιτρέψουν στους πολίτες τους να αξιοποιήσουν πλήρως τη συνδιαλλαγή με εκατομμύρια συμπολίτες τους και με ανθρώπους και εταιρείες από όλο τον κόσμο. Αυτοί οι κανόνες θα μπορούσαν να εφαρμοστούν και να δοκιμαστούν σε νέες ανεξάρτητες διοικητικά πόλεις, όπως το Χονγκ Κονγκ.

Η δημιουργία πόλεων αυτού του είδους δε διαφέρει από τη δημιουργία ενός αυτόνομου εταιρικού τμήματος. Ξεκινά με την επιλογή μιας ακατοίκητης περιοχής και τη δημιουργία ενός καταστατικού χάρτη που περιέχει τους κανόνες που θα διέπουν τη λειτουργία της μελλοντικής πόλης. Έχοντας πλήρη γνώση του καταστατικού χάρτη, οι άνθρωποι επιλέγουν αν θα ζήσουν και θα δουλέψουν σ' αυτή την πόλη, αν θα επενδύσουν στις υποδομές της, αν θα χτίσουν τα σπίτια, τα καταστήματα και τα εργοστάσιά της.

Υπάρχουν αρκετές χώρες που θα μπορούσαν να ευεργετηθούν από τη δημιουργία τέτοιων πόλεων. Τι θα συνέβαινε, για παράδειγμα, αν ο Ραούλ Κάστρο ήθελε να ακολουθήσει αυτόν το δρόμο και να κάνει για την Κούβα αυτό που έκανε ο Ντενγκ Ξιάο Πινγκ για την Κίνα; Ακόμη και αν πρότεινε ένα ελκυστικό ρυθμιστικό πλαίσιο, κανείς δε θα μπορούσε να είναι βέβαιος ότι οι διάδοχοί του θα το τηρούσαν. Το πολιτικό ρίσκο θα ήταν πολύ μεγάλο για να προσελκύσει η Κούβα επαρκείς επενδύσεις και ικανοποιητικό επίπεδο μετανάστευσης.

Για να προσδώσει αξιοπιστία στο νέο ρυθμιστικό πλαίσιο, ο Κάστρο θα μπορούσε να συνεργαστεί με ένα άλλο κράτος. Ο Καναδάς, για παράδειγμα, θα μπορούσε να συμμετέχει σε μια νέα διεθνή συνθήκη, σύμφωνα με την οποία οι ΗΠΑ θα παρέδιδαν τα δικαιώματά τους επί του κόλπου του Γκουαντάναμο. Θα μπορούσε να αναλάβει την τοπική διακυβέρνηση για μια συγκεκριμένη χρονική περίοδο και να δημιουργήσει εκεί μια ανεξάρτητη διοικητικά πόλη. Η συμμετοχή της Καναδικής Κυβέρνησης θα μείωνε το πολιτικό ρίσκο και θα προσέλκυε ξένους επενδυτές και πολίτες, όπως ακριβώς έκανε η Βρετανική Κυβέρνηση στο Χονγκ Κονγκ.

Η νέα πόλη θα αποτελούσε πόλο έλξης, γιατί οι άνθρωποι θα γνώριζαν ότι ακόμη και αν η Κούβα βίωνε περιόδους πολιτικής αστάθειας, η πόλη θα χρησιμοποιούσε το λιμάνι της για τις εμπορικές της συναλλαγές με τον υπόλοιπο κόσμο - όπως συνέβη με το Χονγκ Κονγκ κατά τη διάρκεια της Πολιτιστικής Επανάστασης στην Κίνα. Οι Κουβανοί που θα λαχταρούσαν να υιοθετήσουν την οικονομία της αγοράς θα μπορούσαν να μετακομίσουν στη νέα πόλη, ενώ οι πιο συγκρατημένοι συμπολίτες τους θα μπορούσαν να περιμένουν για να δουν πώς θα εξελιχθούν τα πράγματα. Η ροή αγαθών και ανθρώπων μεταξύ της ανεξάρτητης πόλης και της υπόλοιπης Κούβας θα αυξανόταν και οι μισθοί θα άρχιζαν να προσεγγίζουν τα επίπεδα των ανεπτυγμένων χωρών. Το όλο εγχείρημα θα μπορούσε να έχει τη δομή ενός τεράστιου project που ακολουθεί το μοντέλο Κατασκευή-Λειτουργία-Μεταβίβαση. Το τελευταίο βήμα στην πολιτική και οικονομική μεταρρύθμιση της χώρας θα μπορούσε να είναι ένα δημοψήφισμα για την ενσωμάτωση της πόλης στο πολιτικό σύστημα της Κούβας.

Η Προοπτική

Πολλές χώρες πρέπει να αλλάξουν το νομοθετικό τους πλαίσιο. Για παράδειγμα, της Βόρειας Κορέας είναι πολύ αυστηρό και επιζήμιο. Της Σομαλίας είναι πολύ ελαστικό, αφού απουσιάζει έστω και ένα βασικό σύστημα νόμων που θα διασφαλίζει την προσωπική ασφάλεια. Πολλές χώρες που βρίσκονται σε μέσο επίπεδο ανάπτυξης έχουν ανάγκη από τη θέσπιση κανόνων που θα αποτρέπουν φαινόμενα νεποτισμού, θα διαφυλάττουν τον ελεύθερο ανταγωνισμό, θα περιορίζουν τη μόλυνση, θα υποστηρίζουν την ανάπτυξη σύγχρονων υποδομών και θα παρέχουν πραγματικές ευκαιρίες εκπαίδευσης σε όλους.

Οι ομάδες ανθρώπων πάντα δυσκολεύονται να αλλάξουν τους κανόνες, ακόμη και όταν είναι ξεκάθαρο ότι άλλοι κανόνες θα λειτουργούσαν αποτελεσματικότερα. Οι ανεξάρτητες διοικητικά πόλεις -δεκάδες ή ακόμη και εκατοντάδες- θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε συστημικές αλλαγές ολόκληρων κρατών. Τελικά, θα μπορούσαν να δώσουν σε δισεκατομμύρια ανθρώπους την ευκαιρία να πειραματιστούν και να ακολουθήσουν κανόνες που τους επιτρέπουν να αξιοποιήσουν το πλήρες εύρος των δυνατοτήτων τους.

* Ο Paul Romer είναι Μέλος του Stanford Institute for Economic Policy Research και Πρόεδρος του  Charter Cities, ενός μη κερδοσκοπικού ερευνητικού οργανισμού.

Ανεξάρτητη Διπλωματία
Γιατί να υποκρινόμαστε ότι μόνο τα έθνη-κράτη διαμορφώνουν τις διεθνείς σχέσεις;
Του Carne Ross*

Το Πρόβλημα

Καθώς η παγκοσμιοποίηση μας αφήνει έρμαια στα καπρίτσια δυνάμεων που δε γνωρίζουν σύνορα, η εξουσία των κρατών φθίνει, ενώ ενισχύεται η εξουσία άλλων οργανώσεων. Το Συμβούλιο Ασφαλείας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών συγκροτήθηκε το 1945 για να λύσει το πρόβλημα των συγκρούσεων μεταξύ των κρατών. Σήμερα τα 3/4 της ατζέντας του Συμβουλίου αφορούν μη κρατικά σύνολα: ομάδες ανταρτών, αυτονομιστές, τα κατάλοιπα αποσαθρωμένων κρατών και τους πυρήνες νέων. Ωστόσο, τα επίσημα έθνη-κράτη, κατά το πλείστο, διατηρούν ακόμη το ουσιαστικό μονοπώλιο στην άσκηση διεθνούς διπλωματίας. Αυτό δε φαίνεται και τόσο λογικό σε έναν κόσμο ο οποίος γίνεται όλο και πιο πολύπλοκος, ενώ παράλληλα αυξάνεται και ο αριθμός των ποικίλων παικτών που τον διαμορφώνουν, είτε αυτοί είναι τα νέα ή αναδυόμενα κράτη, οι πολυεθνικές, το οργανωμένο έγκλημα ή οι ένοπλες ομάδες. Το διπλωματικό σύστημα εξελίσσεται με αργούς ρυθμούς. Όσοι βρίσκονται εκτός του υφιστάμενου συστήματος -μικρά κράτη, μη κρατικές οντότητες- χρειάζονται βοήθεια για να αντιμετωπίσουν τις σύννομες ανάγκες τους. Ωστόσο, η πρόκληση της ανάπτυξης ενός νέου συστήματος είναι κοινή για όλους.

Η Ριζοσπαστική Ιδέα

Σε πολλούς η ιδέα της «ανεξάρτητης διπλωματίας» θα ακουστεί οξύμωρη. Και είναι, αν πιστεύετε ότι οι διπλωμάτες εξ ορισμού εκπροσωπούν κράτη και ως εκ τούτου δεν μπορούν να είναι ανεξάρτητοι. Το ίδιο πίστευα κι εγώ όσο ήμουν ένας παραδοσιακός διπλωμάτης της Βρετανίας. Τώρα όμως έχω διαφορετική άποψη. Η οπτική μου άλλαξε, γιατί είδα από κοντά τα όρια του παραδοσιακού μοντέλου. Το 2004 κατέθεσα σε μια διερευνητική επιτροπή που εξέταζε τις πληροφορίες σχετικά με την ανάπτυξη όπλων μαζικής καταστροφής από το Ιράκ. Ως εκπρόσωπος της Βρετανίας και «ειδικός» σε θέματα του Ιράκ στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, είχα λεπτομερή γνώση αυτών των πληροφοριών. Κατέθεσα ότι η Βρετανική Κυβέρνηση είχε παραποιήσει τα στοιχεία για να στηρίξει τον πόλεμο και είχε αγνοήσει τις εναλλακτικές λύσεις που είχε στη διάθεσή της. Δεν είχα άλλη επιλογή πέρα από την παραίτηση, ούτε και κάποιο σχέδιο για το τι θα έκανα στη συνέχεια.

Ήταν το Κόσοβο, στο οποίο εργαζόμουν εκείνη την περίοδο, που μου έδωσε την έμπνευση. Το μέλλον του Κοσόβου ήταν τότε το θέμα έντονων και μυστικών διπλωματικών διαπραγματεύσεων. Ωστόσο, περιέργως, η δημοκρατική του κυβέρνηση δεν είχε το δικαίωμα να διαθέτει διπλωμάτες και η χώρα δεν είχε εκπροσώπηση σε αυτές τις διαπραγματεύσεις. Αυτός ο αποκλεισμός όχι μόνο ήταν άδικος, αλλά άνοιγε και την πόρτα στην αστάθεια. Η διπλωματία ήταν η τέχνη που γνώριζα κι έτσι δημιούργησα ένα μη κερδοσκοπικό οργανισμό για την παροχή συμβουλών διπλωματίας. Το Κόσοβο έγινε ο πρώτος πελάτης της Independent Diplomat.

Η Προοπτική

Ο οργανισμός Independent Diplomat γεννήθηκε μέσα από μία συγκεκριμένη κρίση, όμως η ιδέα της ανεξάρτητης διπλωματίας απαντά γενικότερα στις παγκόσμιες αλλαγές που καθιστούν παρωχημένο το παραδοσιακό μοντέλο διπλωματίας. Ιδιαίτερα όταν μικροί παίκτες κινδυνεύουν να περιθωριοποιηθούν στις διεθνείς διαπραγματεύσεις, ένας ανεξάρτητος διπλωμάτης μπορεί να τους βοηθήσει να διασφαλίσουν την εκπροσώπηση των συμφερόντων τους. Για παράδειγμα, αυτή την περίοδο η ομάδα μου εργάζεται με μικρά νησιωτικά κράτη στις ιδιαίτερα σύνθετες διαβουλεύσεις περί των κλιματικών αλλαγών. Βοηθούμε επίσης την αντιπολίτευση της Βιρμανίας στην προσπάθειά της για επαναφορά της δημοκρατίας στη χώρα και συμβουλεύουμε εκπροσώπους των εκτοπισμένων κατοίκων της Δυτικής Σαχάρας που βρίσκεται υπό μαροκινή κατοχή.

Όταν αναφέρομαι στην ιδέα του Ανεξάρτητου Διπλωμάτη, δεν υποστηρίζω ότι αποτελεί μια τέλεια λύση για το υφιστάμενο σύστημα διεθνών σχέσεων, αλλά μόνο ένα απαραίτητο κομμάτι. Η εξουσία μετατοπίζεται και οι περιθωριοποιημένοι παίκτες χρειάζονται βοήθεια. Ο αποκλεισμός τους αυξάνει τον κίνδυνο συρράξεων. Κατά την άποψή μου, το σημαντικότερο είναι να βοηθήσουμε (και να παροτρύνουμε) και άλλους να κατανοήσουν ότι είναι αφελές να εμπιστευόμαστε στις κυβερνήσεις τον έλεγχο των δυνάμεων και των γεγονότων που επηρεάζουν τη ζωή μας. Η εμπειρία μού έχει διδάξει το εξής: Τα αποτελέσματα καθορίζονται από αυτούς που συμμετέχουν, αυτούς που ενεργούν. Όταν τα πάντα είναι αλληλένδετα και κάθε ενέργεια έχει συνέπειες σε διεθνές επίπεδο, όλοι μπορούν να είναι ανεξάρτητοι διπλωμάτες. Και μάλιστα, ίσως πρέπει να είναι ανεξάρτητοι διπλωμάτες.

* Ο Carne Ross είναι ιδρυτής και Εκτελεστικός Διευθυντής της Independent Diplomat, ενός μη κερδοσκοπικού συμβουλευτικού ομίλου με έδρα τη Νέα Υόρκη.